CON NHÀ THƠ VIẾT VỀ NHÀ THƠ

NTTNEW: Bạn bè và các nhà nghiên cứu phê bình viết về Du Tử Lê thì nhiều có người viết về anh cả cuốn sách dày (ví dụ cuốn Với Du Tử Lê đời sống trở nên thơ mộng hơn của Nguyễn Đức Tùng 2007) nhưng đây là lần đầu tiên tôi được đọc bài của con gái anh viết về bố. Bài viết của Orchid Lâm Quỳnh đưa tôi về ngôi nhà mảnh vườn và cuộc sống thực của nhà thơ ở Mỹ với những người thân thiết. Một giọng văn thông minh hóm hỉnh và rất đời. Một tình cảm thật ngộ nghĩnh và trìu mến.
Cũng xin nói thêm tôi và Du Tử Lê trước 1975 là lính ở 2 chiến tuyến. 15 năm sau anh từ Mỹ về Việt Nam tìm tôi và chúng tôi chơi với nhau từ đấy tính đến nay cũng đã hai mươi năm nhưng đọc bài viết của con gái anh tôi mới hiểu thêm về con người thật của anh mới đáng yêu làm sao. Cám ơn con gái và cám ơn
dutule.com thật nhiều.

Bố Du Tử Lê Và Không Thể Đời Thường Hơn
Orchid Lâm Quỳnh

Viết về Bố Lê mà lại viết về đời thường là đề tài mà tôi rất muốn viết xuống; vì có quá nhiều điều để ghi lại. Tuy nhiên tôi chỉ xin ghi một số điều chợt đến với tôi mà thôi. 

Bố Lê có rất nhiều phone mỗi ngày. Tôi và mẹ phải nghe giùm bố. Bố rất lười nghe phone. Buồn cười là có 90% người gọi không phân biệt được giọng tôi và mẹ ngoại trừ Bác Bùi Bảo Trúc và các... cô. Tôi không biết có khi nào Bác Trúc đã gọi mẹ tôi là "con" chưa? Nhưng lần nào khi tôi nhắc phone Bác Trúc cũng chắc chắn: "Bé Q. hả?". Không như Bác Đăng Khánh bao giờ cũng rụt rè: "Đây là mẹ hay con?". Hoặc tệ hơn nữa Bác Mai Thảo: "Ai đầu giây đó?" Là sao có phải là không phân biệt được tôi mẹ và bố  nữa à? Tôi không biết mà có muốn biết cũng không còn dịp nữa! Ngày Bác Mai Thảo mất gia đình tôi chắc phải có hàng trăm người gọi phone đến; luôn cả mấy tháng sau đó. 

Bố Lê dậy rất sớm khoảng 7 giờ 30 sáng và ngủ khoảng 10 giờ 30 tối. Cứ thế phone reng từ sáng tới... tối. Từ trong nhà ra ngoài sân từ phòng khách đến nhà bếp nhà tôi (nhà đàng hoàng không phải garage như Chú Khánh Trường đi rêu rao cùng làng khắp xóm đâu) chỗ nào cũng để phone 4 5 cái cho Bố tiện nói chuyện. Số lượng người gọi khoảng 30 40. Có ngày cao hơn; trong đó một nửa là... phụ nữ! 

Cho đến hôm nay thì tôi và mẹ có thể đoán chính xác đến 99.9% ai là người ở đầu giây bên kia. Khi Bố tôi chỉ mới nói một hai câu đầu. "Anh ạ" thì nhất định là Bác Nguyên Sa. (Hồi xưa câu chào đó cũng có nghĩa là Bác Mai Thảo). "Bạn tôi" là Bác Huỳnh Thái Bình Phạm Gia Cổn... "Anh Lê đây" là Chú Nguyễn Kim Long ở Seattle Đỗ Văn Trọn ở San José ... "Thủ trưởng" là Bác Nguyễn Hữu Trí đài VOA. "Lê đây" cái này thì phải tùy theo âm điệu. Nếu vui vẻ mừng rỡ vồ vập... thì đó là Chú Võ Thành Đông Đăng Khánh... Nếu xa vắng rụt rè nhẹ như tơ thì bên kia nhất định phải là một cô hay một cố... nhân. Nếu bàn ghế ly tách đồ đạc... rẫy nẩy lên từng chập vì tiếng cười của Bố thì đó là bác Bùi Bảo Trúc Phạm Nhuận hay Chú Ngô Hành Sơn... Nếu bố tôi hỏi lại nhanh nhẩu "mấy giờ? Ở đâu? bao nhiêu người? thì là Chú Khánh Trường gọi đi ăn với xác quyết: "Muốn rủ thêm mấy chục người cũng được" và tiền ăn... sáng lần này tăng thêm 100 nữa tức là "dưới 800 đô thì OK". Nếu quá 10 phút mà phone không reng thì nhất định 100% phone nhà tôi có trouble. 

Tuy dậy rất sớm nhưng Bố tôi phải mất 2 tiếng sau khi khói thuốc um nhà cửa ly cà phê lần thứ hai đã cạn và lòng thì quá cỡ áy náy nếu phải nhờ đến mẹ lần thứ ba lấy cà phê Bố mới ra khỏi giường cái khó là ra khỏi giường. Còn sau đó Bố tôi làm việc như một cái máy. Bố giải quyết tất cả mọi công việc: viết tin đọc tin cho đài viết bài cho báo sáng tác vân vân... Đâu ra đó Bố rất khoa học làm việc dù là sáng tác bao giờ cũng có plan sửa tới sửa lui rất lâu rất công phu miên man hàng giờ hàng ngày có khi hàng tháng. Bố tra cứu tài liệu sách vở gọi phone confirm...

Tôi nghe nói nhà văn nhà thơ rất bừa bộn làm tùy hứng nhưng ở Bố tôi thì không. Bố tôi để mỗi loại hồ sơ vào một phong bì riêng có ghi chú cho từng loại: thơ văn tài liệu cho đài phát thanh cho báo chí gia đình... Những buổi ra mắt sách nói chuyện cũng được bố tôi phân loại xếp riêng đâu ra đó; lại còn ghi chú rõ ràng cho hàng trăm đề mục khác nhau. 

Nói về chuyện ghi chú bố tôi có một lối ghi chú rất... cõi trên. Bố hay ghi những công việc phải làm trên cuốn lịch treo tường. Thí dụ hẹn Bác Nguyên Sa 10AM ngày 18 thay vì như mọi người ghi vào ô ngày 18 ở đây bố tôi ghi vào ô ở trên đó rồi đánh một cái mũi tên chỉ vào ngày hẹn có kỳ không?!

Bố tôi có nghiêng về... là một nhà khoa học một tí nhưng dứt khoát không phải là nhà toán học mặc dù Bố tôi cũng rất ưa nói về lãnh vực này. Thỉnh thoảng để diễn tả một khái niệm cho có phần chính xác Bố tôi cũng 90% 45% 30 độ... Cũng tam giác đều vuông cân... nghe rất hãi! 

Nhưng riêng về phương diện này đích thực Bố tôi "hù" mọi người. Chẳng hạn bố tôi nói... "nó cân đối như tam giác đều". Nghe hãi chưa? Nếu hỏi tam giác đều là gì (?) Bố tôi sẽ hùng dũng: "Là tam giác có 2 cạnh bằng nhau!".

Một hôm trong bữa cơm Bố tôi kể: "Anh Nguyên Sa giỏi thật. Anh ấy chỉ mới nghe Đăng Khánh tổ chức bữa tiệc mời 500 người ăn đã tính ra ngay con số...". Mẹ tôi nghi ngờ: "Con số bao nhiêu?" "Thì anh Nguyên Sa bảo cứ tính tối thiểu $10 cho 1 phần ăn mà 500 người Đăng Khánh đã phải bỏ ra $50 000. "Đăng Khánh giầu ghê há ông!" Bố tôi một lần nữa thán phục: "Anh Nguyên Sa giỏi thật. Tính ngay ra con số!". Mẹ tôi nói: "Nhưng mà anh Nguyên Sa tính sai". Bố hùng hổ cãi: "Nhưng mà tính nhanh!". Thua! 

Một nhà thơ lớn làm toán nhân và một nhà lớn khác thán phục. Người... cõi trên có khác! 

Ngoài việc chứng tỏ cho mọi người thấy Bố tôi có một tinh thần minh mẫn về văn chương lẫn toán học Bố tôi còn chứng tỏ cho mọi người thấy Bố có một thân thể... tráng kiện. 

Bữa nọ ra phở Nguyễn Huệ một cô da trắng "tóc dài thả xõa" nhưng không phải "không bao giờ đâu Donna Donna" khen "Gớm dạo này anh Lê hồng hào ra...!" Bố tôi sướng tít mắt. Cuối tuần ấy xách xe đi khắp các Garage Sale khệ nệ bê về mấy cục... tạ. Chương trình "một tinh thần minh mẫn trong một thân thể tráng kiện" bắt đầu ngay đầu tuần sau. Hít vào! Thở ra! Hít vào! Thở ra! Hít! Thở! Hít! Thở!.. Hít...th...ở... Bố tôi hít vào đúng 2 tiếng thở ra cũng đúng 2 hơi và tập đúng... 2 ngày. Vì trời... mưa. Mưa ướt phải vào nhà thôi! lạnh nữa! Rồi bịnh! Phải vào nhà thôi. Lần sau chở về 1 cái tread mill. Bố tuyên bố mỗi ngày 20 phút chạy theo máy. Speed tăng dần từ 2 tới 2 5 3... Muốn khỏi chán tay cầm thêm một cuốn kiếm hiệp. Bố tôi hớn hở 20 phút burn được 80 Calories". 

Kỳ này Bố tôi khá hơn hàng ngày cùng với Trương Vô Kỵ chạy chạy... Anh Hiệp qua Bố khoe ngày nào cũng burn được 80 ca-lo. Anh Hiệp rụt rè góp ý "Chú ốm như vậy tập ngày 20 phút cháu sợ sau 2 tuần chú sẽ thành người... tàng hình! Chú phải ăn nhiều mới khỏe được". Anh Hiệp có lý thật. Vậy là "chấm dứt luân hồi: Bố tôi bước vô". Bố tôi trở lại Nguyễn Huệ mỗi sáng một tô phở tái để riêng (không biết lòng có mong gặp lại... Donna!) . Chỉ biết Bố vui cười vang lên như trẻ thơ mỗi khi Bác Cảnh chủ nhân phở Nguyễn Huệ tiến lại rất chân tình: "ăn xong đi đi nhé. Xong hết rồi!". 

Bố tôi ra khỏi quán phở thân quen và quên hết như chưa từng có chương trình "một thân thể cường tráng..." 

Nếu hồ sơ giấy tờ liên quan tới văn chương Bố tôi ngăn nắp bao nhiêu thì ngoài vòng quay đó Bố tôi bừa bãi bấy nhiêu. Cứ y như Bố nhẹ nhàng trìu mến như tơ trời vương với một cô nào đó; hoặc Bố cười ha hả rổn rảng làm nhà cửa thành quách rêm mình với những người bạn của Bố. 

Bố Lê bừa bãi kinh khủng. Tất cả mọi nơi trong nhà chỗ nào bố đứng lâu 2 phút thì chỗ đó có tàn thuốc và ly cà phê uống dở. Nếu chỉ lãnh việc đi thu dọn ly cà phê và quét tàn thuốc lá một người làm full time còn có thể được thêm 4 giờ over time cho mỗi ngày! Trung bình mỗi tháng Bố đi xa độ một tuần người làm đó cũng không sợ mất job mà vẫn có over time như thường nhờ công việc nhổ... cây này trồng đúng chỗ này và nhổ lên cây kia trồng đúng chỗ kia. Bố tôi thích trồng cây - nhưng khổ thay "người cõi trên" trồng cây cũng... khác. Cạnh sát gốc cây hồng là cây chanh. Sát gốc chanh là cây ngọc lan. Sát rạt cây ngọc lan là cây ổi. Khít rịt cây ổi là khóm loa kèn. Cạnh loa kèn là cúc là mãng cầu chùm ruột me... Cứ thế túm tụm. Hai mét vuông đất là cả một vườn... hoa và cây ăn trái do chú Nguyễn Dũng Tiến ở Mimosa tặng. Bố tôi nhét cây chứ không phải trồng cây. Trong hồ cá thì cá koi cá vàng cá đuôi xòe tôm... Cả cá lòng tong của Bác Lâm Tường Dũ cho nữa. Trên mặt hồ thì sen của Bác Phan Hòa Hiệp súng của Florida lục bình của Diễm Xưa hòn non bộ của Bác Nhung. Bên cạnh cá là chim bồ câu và cu cườm của Mimosa hoàng anh của Bác Đan Thọ họa mi của Bác Hồ Điền... Chó nữa do Bác Lê Phương đem đến chó cứ ngồi trong lòng khi Bố đánh máy lông xù ra sặc mùi thuốc lá đó là chưa kể nó có cái tật đợi Bố đi vắng lục thùng rác tìm tàn thuốc lá dấu đi để thỉnh thoảng lấy ra nhai lần. Cuối tuần nào lau nhà mẹ tôi tìm ra cơ man nào là tàn thuốc. Tôi đặt tên là Chí Phèo. Chí Phèo không bao giờ biết sủa chỉ biết ngáp lại hay ngáp rõ to. Chó của thi sĩ cũng có phần khác thường chăng? 

Nhà tôi vì thế cứ như thảo cầm viên trồng đủ các giống cây ăn trái và hoa của vườn cây Mimosa phong lan của bác Ngô Bảo hoa hồng của Bác Thái Thanh chậu kiểng của Chú Bành Nho... Chim cá kiểng... không thiếu thứ gì. 

Tôi còn quên không kể một "tội" nữa. Bố rất kỳ lạ trồng cây cũng thích nhưng mà ...cưa trụi cây thích hơn. Hể có cái cưa trong tay là thế nào cũng tìm một cây nào đó để cưa có khi cưa trụi lủi không còn biết đó là cây gì nữa. Cưa lần thứ nhất thành cái "cột" sau đó chưa ưng ý đâu cưa thêm một lần nữa cho bao giờ thành cái "cọc thì mới thôi. Mẹ tôi bao phen ra nhìn cây mà chỉ biết khóc. Có lần mẹ đem dấu cái cưa thì bố giận.
Còn trong nhà ư cũng đủ lắm. Từ cái bàn của Bác Lâm Tường Dũ ghế của Chú Trần Duy Đức chén bát của Cô Nguyệt Hạnh computer của Chú Khánh Trường bàn ủi của Bác Mai Thảo máy hút khói thuốc của Chú Hào Radio của Bác Đăng Khánh cái vợt tennis của Chú Lộc Hoa Thịnh Đốn... Trên tường thì treo đầy tranh của các Bác Tạ Tỵ Đinh Cường Duy Thanh Ngọc Dũng... 

Nhà tôi đâu đâu chỗ nào... cũng có sự hiện diện của bạn bè Bố Lê. Tấm tranh bức ảnh quyển sách cái bàn cái ghế... Mọi người vì yêu quý Bố tôi mà mang cho. Tôi thật hãnh diện vì điều đó. Vì điều đã được ở chung nhà với Bố Lê dù rằng ngoài giờ đi học tôi còn phải làm overtime những việc như nấu ăn kho thịt rửa tách cà phê quét... tàn thuốc lá!

Orchid Lâm Quỳnh

1999

Nhà thơ Du Tử Lê và bà xã thăm nhà Nguyễn Trọng Tạo 2005
Ảnh: Nguyễn Đình Toán

DuTửLê
Nụ cười hồn hậu

DuTửLê
Cười thả ga

DuTửLê
Chuyện gì với bà xã?

DuTửLê
Người nghe điện thoại người đọc báo THƠ

DuTửLê
Cuốn sách VĂN CHƯƠNG CẢM VÀ LUẬN của
Nguyễn Trọng Tạo hai lần nói về Du Tử Lê.

DuTửLê
Trước lúc chia tay.

DuTửLê
Thôi mình đi nhé.

DuTửLê
Hẹn gặp lại...

Ns : Nguyễn Ngọc Tiến

Hi anh Nguyễn Trọng Tạo
Em xin mượn nhà anh tỏ chút tình với người bạn người anh người thầy người chú người cha già kính mến dutule.
Trước khi viết nhạc tình ca dân ca pop rock thì em chỉ viết hợp xướng thánh ca. Nhưng sau một lần vào trang web dactrung.com đọc thơ thì em bắt gặp một bài thơ với tựa đề Về Từ Vô Vọng. Khi em vừa đọc bài thơ xong thì ý nhạc đến ngay lập tức. ( Sau này em mới biết đó là bài thơ được đoạt giải văn học năm 1973)
Sau khi phổ nhạc xong cho bài thơ em gọi điện ngay cho DaMi ( Lê Đình Thắng ) và nói " Tôi mới phổ nhạc cho một bài thơ rất hay ông qua đây nghe sau đó mình đi cafe". DaMi chiều hôm đó làm việc rất mệt nhưng cũng kêu taxi chạy qua em để nghe bài nhạc bằng file encorc. Sau khi nghe qua bài nhạc DaMi quay qua nói với em " ông có biết đây là một nhà thơ lớn mà tôi rất ngưỡng mộ nên ông phải cẩn thận khi phổ nhạc" Em nói tôi kô biết dutule là ai. Sau đó hai anh em ra Sương Nguyệt Ánh Q1 nhậu.
Cũng qua dactrung.com em có phổ hai bài thơ của anh Phạm Ngọc . Bài Bất Chợt Mùa Thu và Dạ Khúc Mùa Thu. Phổ xong hai bài thơ này em gửi cho anh PN kèm theo bài VTVV thơ của chú Lê luôn coi như món quà làm quen. Và thật kô ngờ anh PN đã gửi cho Ns Quang Đạt hòa âm phối khí và cs Quỳnh Lan thể hiện ca khúc VTVV khá thành công. Qua ca khúc này anh Phạm Ngọc giới thiệu em cho chú dutule. Thế là chú Lê mail cho em và nói chú sẽ về VN vào đầu năm 2004. Khi nghe được tin này thì em và DaMi mừng lắm. Và thật là bất là ngày phổ thơ chú Lê em và DM chạy ra SNA Q1 nhậu thì ngày đầu tiên gặp chú Lê cũng ở ngay đường SNA Q1. Để rồi từ khi gặp chú Lê thì mỗi lần chú về VN thì em lại có một bài nhạc phổ thơ của chú làm quà cho chú. Qua chú Lê em lại hân hạnh được biết thêm những nghệ sỹ lớn của VN.
Năm 2008 em qua Mỹ định cư . Bố Lê đã cho em một cơ hội đựoc đài VOA phỏng vấn chung với bố với tư cách là Ns kiêm ca sỹ thể hiện ba ca khúc mà em đã phổ nhạc thơ dutule. Đến giờ em vẫn tiếc khi kô nhận lời chú vì em mới qua Mỹ chưa được một năm nên kô biết đường lái xe xuống Houton. Hic hic hic.
Nếu để nói về chú Lê thì em có nhiều điều tốt đẹp nói về chú dutule. Nhưng em xin được nói một câu ngắn gọn là : dutule là người bạn người anh người thầy người chú người cha già thân thiện và kính mến của em.
Qua lần gặp anh Tạo ở Tp HCM . Có lẽ em kô để lại nơi anh một ấn tượng nào. Nhưng anh là người đã để lại cho em những ân tượng rất đẹp. Cảm ơn anh.
Chúc anh và gia đình luôn khỏe mạnh an vui hạnh phúc.
Thân mến

NBH

Bác Mai Thảo: "Ai đầu giây đó?" phải là "dây" chứ ạ ?

catbien

Ngày mới

Sớm mai thăm anh đọc bài viết về cuộc đời nhà văn Du Tử Lê thật thú vị.
Chúc anh ngày mới nhiều niềm vui!