"ÔNG HOÀNG THƠ TÌNH" CỦA TÔI...

Tang lễ Thi sĩ Hoàng Cầm sẽ được tổ chức tại Nhà Tang Lễ Bộ Quốc Phòng số 5 Lê Thánh Tông Hà Nội từ 13 giờ - 15 giờ ngày 11/5/2010 và di quan đến Khu A nghĩa trang Văn Điển.

"ÔNG HOÀNG THƠ TÌNH" CỦA TÔI...

NGUYỄN TRỌNG TẠO

Một người lính đẹp trai da trắng môi đỏ hào hoa và tài hoa. Một giọng ngâm thơ thánh thót "oanh vàng Kinh Bắc". Một nhà thơ đáng danh Thi Sĩ được Đại tướng Võ Nguyên Giáp khen thưởng tại mặt trận nhờ thơ. Một thủ lĩnh văn công quân đội được Tướng Nguyễn Chí Thanh yêu mến... Đó là Hoàng Cầm của những ngày kháng chiến chống Pháp. Và những mối tình lãng mạn đầy bất trắc đã khiến ông trở thành "ông Hoàng thơ tình" thời hiện đại với Mưa Thuận Thành Về Kinh Bắc 99 bài tình.

Hoàng Cầm tự nhận mình thuộc dòng "Mẫu hệ" (Mải theo dòng mẫu hệ/ Thắt yếm đào tuổi son). Có lẽ con người và văn chương của ông giàu nữ tính?

Năm 1976 tôi được quân đội điều về Hà Nội dự trại sáng tác để chuẩn bị vào học trường Viết văn Nguyễn Du tình cờ mượn được tập thơ Về Kinh Bắc bản đánh máy của Hoàng Cầm. Tôi đọc một lèo hết cả tập rồi đọc lại rồi chọn từng đoạn mình thích chép vào sổ tay. Tôi lại đóng thêm một quyển sổ nhỏ bằng bàn tay chép lại những đoạn ấy gửi cho người chị nuôi ở phố huyện quê tôi và chị tôi đã thuộc. Đến giờ tôi vẫn còn nhớ nhiều câu thơ thật ấn tượng của ông: "Em mười hai tuổi tìm theo Chị/ Qua cầu Bà Sấm bến Cô Mưa" "Quan Đốc đồng áo đen nẹp đỏ/ thả tịnh vàng cưới Chị võng mây trôi/ Em đứng nhìn theo em gọi: Đôi!" "Ngày cưới Chị em tìm thấy lá/ Chị cười se chỉ ấm trôn kim" "Vắt áo nghe thầm tiếng vải kêu" "Ta con chào mào khát nước/ Về vườn xưa hạt nhãn đã đâm mầm"... Thơ của ông đã lay động hồn tôi kỳ lạ. Nó không giống thơ thế hệ chúng tôi đang làm. Nó có một không gian xa xăm mơ hồ một thời gian phức hợp không rõ thời nào một ngôn ngữ nhòe mờ sáng láng. Hình như nó hội đủ cả ngôn thi tâm thi thần thi cả ý thức tâm thức và vô thức với một "thần lực Hoàng Cầm"... Nó mới hơn Thơ Mới và nó khác thơ chúng tôi đang làm. Chính con người đó từ lâu đã mang tới một "sông Đuống nghiêng nghiêng" trong tâm thức bao người. Tôi nể phục ông thật sự và mong có dịp được gặp ông.

NTT thăm Nhà thơ Hoàng Cầm 2009.

Mãi đến năm 1981 tôi mới gặp Hoàng Cầm. Buổi tối tình cờ Phan Lạc Hoa rủ tôi và Nguyễn Hoa đến quán rượu của ông trong hẻm 43 Lý Quốc Sư. Chưa gọi rượu tôi nhờ chị Hoàng Yến cho gặp ông. Ông từ trên gác xép bước xuống thang tay cầm chai rượu nút lá chuối có gián mảnh giấy ghi mấy chữ "Rượu quê của Hoàng". Ông gầy gò tóc vuốt mượt ra phía sau nhưng gương mặt thì rạng rỡ và nhân hậu. Một gương mặt đẹp như mặt mẹ: da trắng mắt đen môi đỏ. Tôi vụt nghĩ: Chắc ngày xưa anh đẹp trai lắm đẹp như "hoa khôi". Anh đặt chai rượu lên bàn và nói: Nghe Trọng Tạo có "Làng Quan Họ" mình mang chai rượu Vân của riêng mình đây. Thì ra đây là rượu đặc biệt của riêng ông chứ không phải loại rượu Vân quán nhà vẫn bán. Tôi lại thầm phục ông ngồi một chỗ mà đọc và biết rất nhiều điều chúng tôi đang làm... Sự ứng xử thân tình với đàn em như vậy khiến chúng tôi vô cùng cảm động. Và cái cảm giác ông giống một người mẹ càng khắc dần vào lòng tôi.

Đến thời "đổi mới" vì yêu quý thơ và yêu quý ông tôi bàn với Nguyễn Thụy Kha và Hoàng Phủ Ngọc Tường xuất bản tập Về Kinh Bắc sau hơn 30 năm im tiếng. (Hồi đó tôi phụ trách xuất bản ở hội Văn Nghệ của anh Tường). Ông không còn bản thảo nhưng đã ghi lại qua trí nhớ được 32/45 khúc. Kha viết lời tựa. Chúng tôi quyết định lấy thêm bài Bên kia sông Đuống làm bài mở đầu. Nhưng chưa kịp in thì Hoàng Cầm đánh một bức điện vào Huế xin ngừng lại ký tên Hoàng (vì có người can). Chúng tôi phải chiều theo ý tác giả. Mãi đến 1994 Về Kinh Bắc mới ra mắt bạn đọc bởi nhà xuất bản Văn Học.

Một người trai "nữ tính" thế mà năm 16 tuối đã viết kịch thơ Hận Nam Quan năm 20 tuổi viết kịch thơ lớn Kiều Loan làm lay tỉnh lòng yêu nước của dân Việt cho đến nay vẫn nguyên giá trị: "Về ngay đi ghi nhớ Hận Nam Quan/ Bên Kim Lăng cho đến ngày nhắm mắt/ Cha nguyện cầu con lấy lại giang san"; "Vì chính sự bạo tàn Ôi! Nước mắt/ Bao nhiêu lần rỏ xuống những hồn oan?/ Chính sự gì đi cầu viện ngoại bang/ Về tàn sát những người dân vô tội"... Tôi nhớ năm kia kịch Kiều Loan được đạo diễn trẻ Anh Tú dựng cho Nhà hát Tuổi Trẻ làm tác phẩm tốt nghiệp và Hoàng Cầm với chiếc xe lăn đến xem đã khóc khi vở diễn kết thúc. Cuối năm 2009 vở kịch thơ Kiều Loan lại đoạt giải  Liên hoan sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc tại Sài Gòn. Tôi không ngờ mình lại ngồi trong ban giám khảo để chấm vở kịch đó và đã ứa nước mắt khâm phục. Điều đó chứng tỏ lòng yêu nước của Hoàng Cầm còn sống mãi.

Hình như Hoàng Cầm cũng quý mến tôi. Ông viết một bài cảm nhận dài khen không tiếc lời tập thơ Đồng dao cho người lớn của tôi khi nó rơi khỏi giải thưởng Hội Nhà Văn. Khi bài cảm nhận của ông in lên báo Văn Nghệ tôi đang uống rượu với các nhà văn ở Thanh Hóa nhà thơ Văn Đắc đã đọc to cho mọi người nghe bài viết đó như để tỏ lòng cảm phục ông. Những ngày ốm nặng ông lại giao cho tôi 53 băng cassete thu lời ông nói về đời về thơ ông. Tiếc là tôi mới nghe đươc 10 băng thì Công ty Văn hóa Phương Nam đã thương lượng với ông và gia đình mua bản quyền để in thành sách và đã quá hạn hiệp đồng vẫn chưa thấy sách đâu. Đó là những câu chuyện rút ruột của ông. Nhưng tôi chắc là nó sẽ mãi được gìn giữ và công bố sau khi ông qua đời.

Tuy là đàn em út nhưng tôi cũng qua lại với nhiều bạn văn của Hoàng Cầm như Văn Cao Trần Dần Phùng Quán Lê Đạt... và quả là mỗi người mỗi vẻ độc đáo vô cùng. Không ai giống ai. Nhưng tôi thấy Hoàng Cầm là yếu đuối hơn cả. Ông đánh giá bạn ông toàn là tài giỏi với một thái độ chân thành không vụ lợi. Trong một cuộc họp kiểm điểm ông đã nhận lỗi của Quang Dũng (tác giả Tây Tiến) về mình vì thương bạn... Có đêm khuya nghe một tiếng còi xe thét lên ngoài đường ông vội chui xuống giường sợ hãi... Ông khiêm tốn cho rằng Bên kia sông Đuống cũng chỉ sống thêm được dăm chục năm nữa(?). Khi tôi nói ông đáng phải được giải thưởng cao hơn ông bảo được giải ấy là may rồi...  Và ông nói tiếp: "Danh và lợi sự bon chen sự cầu cạnh sự tâng bốc nịnh hót dèm pha thù hận v..v... là những cái rất xa lạ với tôi có lẽ xa lạ cả với Thơ chân chính nữa". Nhưng ông lại đam mê tình yêu đôi khi đến ảo tưởng. Nhiều cuộc ngỏ lời không thành là vì vậy. Tất cả sự "yếu mềm nữ tính" ấy lại giúp cho thơ Hoàng Cầm nhiều tinh tế và lấp lánh chất tình. Đó cũng chính là chất đa cảm và quyến rũ trong thơ ông: Kìa dây muốn dại kín Em rồi/ Lắc đầu hoa tím rụng/ ngó rừng xanh Em hỏi ngọn nguồn/ Biết rồi/ Thôi/ nghe hoa tím hát. Ngay cả những lúc u uất bức bối nhất thì thơ ông cũng vẫn là tiếng kêu của lụa tơ: Nâng lụa ngang mày câm tiếng khóc/ Nghiến oán thù tím ngắt nắng Phong Châu.

Giờ thì "Con người Hoàng Cầm" - con người đẹp trai da trắng môi đỏ hào hoa và tài hoa ấy đã không còn lại trên cõi đời này nữa ngợi ca hay chê trách ông cũng là chuyện đã rồi. Nhưng ông đã sống đã yêu đã đắng đã ngọt và đã thơ. Thật kiêu hãnh đọc câu thơ ông viết: "Chim vàng phải tên dưới bụng/ Giận mình bay quá cao" "Đợi sau khi Em qua đời/ Sẻ đồng thành phượng núi". Hàng ngàn trang viết của ông còn đó nói hộ chúng ta rất nhiều điều về một con người nghệ sĩ đến tận cùng chân tóc. Dân tộc và Ái tình chính là hồn ông gửi lại. Đó là những tác phẩm trầm đầy tinh thần Việt mà trong đó sử Việt văn hóa Việt hay văn hóa Kinh Bắc đều ánh xạ qua trái tim mạnh mẽ và yếu mềm của ông. Vì thế tôi tin ông không mất. Ông còn rất gần ta và đang "Cúi lạy Mẹ con trở về Kinh Bắc". Vâng ông còn tồn tại mãi đến lúc người ta còn đọc ông cũng có thể là "tam bách dư niên hậu"...

Hà Nội 8.5.2010
(Sài Gòn GP chủ nhật 9.5.2010)

PS. Sáng 15.9.2006 Nhà thơ Hàng Cầm trên giường bệnh đã ký thỏa thuận với Công ty Văn hóa Phương Nam giao cho Cty 40 băng cassete đã được chuyển sang đĩa CD do Nhà văn Trần Thức đại diện Cty ký và nhận Nhà thơ Hoàng Hưng làm chứng. Nội dung có đoạn: "Bên B (tức Cty) có trách nhiệm chuyển nội dung trong CD thành văn bản. Mọi chi phí do bên B chịu. Bên A cho phép bên B độc quyền xuất bản và phát hành hồi ký sau khi bên A đã duyệt lại nội dung và hai bên đã ký với nhau một hợp đồng bản quyền". BẢN THỎA THUẬN cũng nói rõ Nội dung được in thành 3 bộ đĩa CD mỗi bên giữ 1 bộ và "1 bộ giao cho Nhà thơ Hoàng Hưng là người sẽ chịu trách nhiệm biên tập".

Nhiếp ảnh gia Nguyễn Đình Toán có mặt hôm đó và đã ghi lại một số hình ảnh khi thỏa thuận:


Nhà thơ Hoàng Cầm xem bản "Hợp đồng kinh tế" do Cty VHPN soạn.


Nhà thơ Hoàng Cầm ký "Bản thỏa thuận" (Trần Thức và Hoàng Hưng đã ký)


Nhà văn Trần Thức vui mừng nhận CD

Ảnh: NGUYỄN ĐÌNH TOÁN

TRẦN VĂN THUYÊN

VÔ CÙNG THƯƠNG TIẾC HOANG CẦM

CHIỀU ĐÌNH BẢNG VÁY BUÔNG CHÙNG CỬA VỌNG
XA QUÊ HƯƠNG THEO KHÁNG CHIẾN ANH ĐI
TÌM DIÊU BÔNG TRONG NẮNG CHIỀU VÔ VỌNG
BÊN SÔNG KIA LÚA VẪN HÁT THẦM THÌ
1
TRẦN VĂN THUYÊN

Ngô Sách Thân

Tiễn cụ Hoàng Cầm

TIỄN CỤ HOÀNG CẦM


Tài trí khôn xoay cái mệnh trời
Ung dung giã biệt cõi trần ai
Bạn bè nhớ lắm châu còn rớt
Thân quyến thương hoài ngọc cứ rơi
Nương khói lão trầm chơi Phổ tự
Mượn hơi tiên tửu tọa Linh ngai
Bàn đào Vương mẫu đang chờ khách
Tiên nữ Hằng Nga sẽ tít vui.

Ngô Sách Thân

Kinh tiễn cụ Hoàng Cầm

Tài trí không xoay cái mệnh trời
Ung dung giã biệt chốn trần ai
Bạn bầu nhớ lắm châu còn rớt
Thân quyến thương hoài ngọc cứ rơi
Nương khói lão trầm chơi Phổ tự
Mượn hơi tiên tửu tọa Linh ngai
Bàn Đào Vương mẫu đang chờ khách
Tiên nữ Hằng Nga sẽ tít vui.

giophuongnam

Chào anh NGUYỄN TRỌNG TẠO!
Biết anh do anh HK giới thiệu hôm nay em xin phép vào thăm anh!

Bài này anh đã khắc họa chân dung "Ông hoàng thơ tình": thi sĩ HOÀNG CẦM. Khi còn học phổ thông văn học cũng chỉ giới thiệu thoáng qua chứ không phân tích sâu (1987). Sau này đọc nhiều tài liệu nói về Ông em mới hiểu rằng chính ông nằm trong" DANH NHÂN GIAI PHẨM" mà có giai đoạn Ông chỉ là " BÊN KIA SÔNG ĐUỐNG" rất mờ nhạt cũng như "LÁ DIÊU BÔNG" của chính cuộc đời ông mà thôi.
Ông thuộc giai đoạn lịch sử văn học cùng thời với các tác giả HỮU LOAN QUANG DŨNG...Thật không công bằng chút nào.
Bài anh phân tích sâu sắc quá em xin chia sẻ và chúc mừng anh!

Quân Vương Phi

Trần Thức là ai?

Trần Thức tay này viết văn hồi nào đâu mà kêu nhà văn? Tay này xưa ở Huế vào sài Gòn làm công ty Phương Nam tính tình khó ưa có vẻ kiêu ngạo nhưng thực ra rất ấu trĩ. Xin nhắn gửi anh ta nên vừa phải lại đi.

ngoctran

Tôi đọc được bài viết nay nhờ có giới thiệu đường link từ anhbasam.com. May quá tôi đã đọc được nhiều điều hay trên trang này. Xin cám ơn quý chủ.

Đức Tâm

Một bài viết hay!

HoangTan

Sau khi nhà thơ lớn Hoàng Cầm mất tôi dạo mạng đọc được nhiều bài viết thich lắm nhưng dừng lại ở bài này bởi vì nó chân thật đến trinh nguyên.
Cám ơn nhà thơ NTT đã cho tôi thêm một cách nghĩ về nhân cách thi sĩ.

Tử Văn

lại một người nữa đã ra đi

Lại một người nữa đã ra đi. Híc. Buồn da diết.

Vương Cường

"...Nó không giống thơ thế hệ chúng tôi đang làm. Nó có một không gian xa xăm mơ hồ một thời gian phức hợp không rõ thời nào một ngôn ngữ nhòe mờ sáng láng. Hình như nó hội đủ cả ngôn thi tâm thi thần thi cả ý thức tâm thức và vô thức với một "thần lực Hoàng Cầm"... Nó mới hơn Thơ Mới và nó khác thơ chúng tôi đang làm.
...Dân tộc và Ái tình chính là hồn ông gửi lại..."
Đây là những đánh giá Hoàng Cầm chính xác. Khi ông mất rồi những khổ ải do tài năng của ông mang lại cho ông thật quá bé nhỏ. Bài viết ngắn mà hay anh Tạo ạ.