ĐỒNG ĐỨC BỐN BẮC CẦU LỤC BÁT

By NGUYỄN TRỌNG TẠO

NGUYỄN TRỌNG TẠO

Ảnh: Đồng Đức Bốn Nguyễn Huy Thiệp Trần Thùy Mai

Nói đến Đồng Đức Bốn là người ta nghĩ ngay đến thơ lục bát. Là bởi có mấy người nổi tiếng theo nhau phong đai phong đẳng lục bát cho anh. Cũng có thể là chính thơ anh tự tấn phong cho anh? Tôi nghĩ: cả hai.

Vẫn biết hàng gì cũng cần có quảng cáo nhưng hàng thơ (tôi gọi hàng thơ vì có ông nhà thơ lớn Nadim Hitmet khẳng định: Làm thơ là cái nghề gay lắm – có nghề thì có hàng) lại càng cần có những “con mắt xanh” của nhà phê bình nhìn tới. Vì làm thơ đã gay lắm khó lắm thì chắc đọc thơ cũng không phải dễ. Thế mới cần “con mắt xanh”. Cho nên nhà văn Nguyễn Huy Thiệp mới rọi “con mắt xanh” của mình vào lục bát Đồng Đức Bốn mà quả quyết rằng: có 4 người gữ “y bát” thơ lục bát đó là Nguyễn Du Tản Đà Nguyễn Bính Đồng Đức Bốn. Khi đọc được sự dàn xếp quả quyết đó của Nguyễn Huy Thiệp tôi giật mình tưởng mình nhầm (hay in nhầm) phải đọc lại lục bát của Bốn. Và tôi nghĩ: “Quảng cáo cho thơ cũng chẳng sao”. Nhưng sau đó thấy Thiệp viết một bài khác về thơ Đồng Đức Bốn ký một bút danh khác và tìm cớ để phê phán Nguyễn Huy Thiệp như sau: “Trong tập thơ Trở về với mẹ ta thôi ngoài ý kiến đánh giá của Vương Trí Nhàn (ý kiến này có phần cán bộ tổ chức của Hội Nhà văn hơn là ý kiến một nhà phê bình văn học) còn có bài viết có phần nào thái quá của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp”. Thì ra Nguyễn Huy Thiệp cũng tự thấy mình thẩm thơ không phải lúc nào cũng đúng chuẩn.

Ngược lại có người vẫn coi Đồng Đức Bốn là cây bút có tài nhưng thơ Bốn thì họ chỉ coi là “thơ vàng mạ” “thơ rỗng ruột”. Nguyễn Hòa nhận định: “Phải chăng sự dông dài của những câu thơ “rỗng ruột” là một trong những đặc điểm làm nên phong cách thơ Đồng Đức Bốn và nếu trên đời có cái gọi là “y bát thơ lục bát” thì dường như nó đã bị trao nhầm chỗ” Còn thần đồng Trần Đăng Khoa trong một bài viết chưa/không công bố thì cho rằng: “Chỉ óng ánh trang kim nhưng nhẹ tếch chẳng có gì. Gạt cái vỏ mạ vàng ra bên trong chỉ luễnh loãng một chút sương khói”.

More...

THÁI BÁ VÂN - MỘT TRÍ TUỆ MINH TRIẾT

By NGUYỄN TRỌNG TẠO

NGUYỄN TRỌNG TẠO

alt src=http://t3.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcQnovlo77FidB2sqwLEO8ZZsHjsL8rLmZcNSvr3_F7w8AmElpsFTôi không thích cách nói của tờ tạp chí HERITAGE về Thái Bá Vân dù là đề cao ông khi họ gọi ông “là một trong những nhà phê bình Mĩ thuật tinh tế nhất của Việt Nam" nhưng tôi cảm thông bởi một lý do giản dị rằng nếu nói thẳng ra “ông là nhà phê bình Mĩ thuật số một của Việt Nam" thì dễ bị bắt bẻ. Và sự thật là mơ sáng chủ nhật này sau khi nghe cú điện thoại sét đánh báo tin Thái Bá Vân qua đời tôi bàng hoàng cảm giác cái đỉnh núi của nghiên cứu phê bình Mĩ thuật đã sạt đổ để lại một vòm trời trống rỗng khó lòng bù đắp nổi.

Tôi chưa bao giờ là bạn của Thái Bá Vân kể cả bạn vong niên. Với ông tôi chỉ là một người yêu đơn phương vĩnh viễn luôn đọc ông và đứng xa nhìn ngắm chiêm ngưỡng cái thân hình mong manh chứa đầy lịch lãm uyên thâm và quả quyết trong nhận định và tranh luận thành văn. Lần đầu tiên tôi được gặp ông (1980) trong một cuộc rượu tại nhà họa sĩ Nguyễn Tấn Cứ ông chưa uống xong chén rượu thì người nhà gọi “có việc” phải về. Gần chục họa sĩ văn sĩ còn lại thở dài “tha thứ” cho ông và cuộc rượu bỗng nhạt nhẽo như thiếu vắng linh hồn. Sau đó thỉnh thoảng tôi gặp ông tại nhà Văn Cao nhà Trịnh Công Sơn hay thấp thoáng trong một quán bar đâu đó dọc con đường xuyên Việt. Ông lặng lẽ như một người khép mình một hiền triết câm lặng. Mãi đến gần đây đầu năm 1998 tôi mới quyết định tìm ông để mời ông viết chân dung một số họa sĩ và lời tựa cho bộ sách “Trăm người của trăm năm” (sau này nxb Lao Động đề nghị đổi tên thành Những người lao động sáng tạo thế kỷ XX)  mà chúng tôi đang thực hiện. Thái Bá Vân rất vui và chỉ vài tuần sau ông đã mang tới bài viết rất hay về họa sĩ Nguyễn Sáng. Riêng về bài tựa cho bộ sách mà chúng tôi mời ông viết ông hết sức băn khoăn cái sự băn khoăn thật khiêm nhường của một con người biết rõ mình hơn ai hết. Ông đề nghị chúng tôi mời một người khác tầm cỡ hơn ông. Quả là nước ta còn không ít những người “tầm cỡ” nhưng viết ra những trang những dòng những chữ sang trọng lịch lãm uyên thâm sắc sảo và quả quyết như ông kể cũng thật hiếm hoi.

More...

NHÀ THƠ THU BỒN VÀ TÔI

By NGUYỄN TRỌNG TẠO

NTT: Nhà thơ Thu Bồn (1935 – 2003) mất đi để lại một khối lượng tác phẩm đô sộ gồm bảy trường ca (Bài ca chim Chrao Quê hương mặt trời vàng Thông điệp mùa xuân Người vắt sữa bầu trời Oran 76 ngọn Campuchia hy vọng Badan khát) bốn tập thơ (Tre xanh Mặt đất không quên Một trăm bài thơ tình nhờ em đặt tên Ôi nhớ mưa nguồn); các tiểu thuyết (Chớp trắng Hòn đảo chân ren Dòng sông tuổi thơ Đỉnh núi Mắt bồ câu và rừng phi tiễn Vùng pháo sáng Cửa ngõ miền Tây Em bé vào hang cọp)… tạo nên chân dung nhà văn nhà thơ xuất sắc bậc nhất của văn học thời chống Mỹ.
Hồi nhà thơ Thu Bồn qua đời tôi có viết một bài dài rồi không hiểu nó bị thất lạc đâu đó. Nay lục tìm bản thảo để làm cuốn sách mới lại thấy trong tủ. Xin giới thiệu cùng bạn.

More...

NGUYỄN ĐÌNH THI NÓI VỀ NGUYỄN TRỌNG TẠO

By NGUYỄN TRỌNG TẠO

NTT: Nghe anh Nhật Hoa Khanh bảo trong một cuộc trò chuyện đã lâu nhà văn Nguyễn Đình Thi có nhắc đến tôi khá nhiều. Hôm nay tôi nhận được bài ghi chép cuộc trò chuyện đó do anh Nhật Hoa Khanh ghi lại và gửi qua Email. Tôi hi vọng là nhà văn tiền bối sẽ mổ xẻ thế hệ đàn em nhưng không ông chỉ toàn khen… 

NGUYỄN TRỌNG TẠO TRÂN TRỌNG SỰ SÁNG TẠO 

NGUYỄN ĐÌNH THI tâm sự
NHẬT HOA KHANH  ghi

 

 Nhà văn Nguyễn Đình Thi
- Ảnh: Nguyễn Đình Toánalt

Năm 1992 tháng 4 tại một khu tập thể của giới văn nghệ trên đường Hải Thượng Lãn Ông (TP Hồ Chí Minh) nghệ sĩ Nguyễn Đình Thi tiếp chuyện tôi (tức Nhật Hoa Khanh) bốn buổi.

Năm 2002 tháng 3 và tháng 4 tại Hà Nội ông tiếp tôi tám buổi (chưa kể hai buổi “thêm”).

Trong tám buổi thuộc năm 2002 tác giả Vỡ bờ dành toàn bộ hai buổi thứ năm thứ sáu để nói về thế hệ văn nghệ sĩ tham gia cách mạng từ thời chống Mỹ cứu nước.

Buổi thứ sáu tác giả Vỡ bờ dành ra một giờ (từ 13g đến 14g) để nói về Nguyễn Trọng Tạo.

More...

NHÀ VĂN LÍNH 1954-1958 - NHẬT KÝ VŨ TÚ NAM

By NGUYỄN TRỌNG TẠO

VŨ TÚ NAM
5-11-1954.
Đọc bản thảo Vượt Côn Đảo của Phùng Quán viết rất khá thấy tin ở khả năng cậu ấy. Trước kia mình có phần thành kiến với chàng trai nói giọng Huế ỏn ẻn và có phần yếu đuối...

... Trần Dần yêu T.C. cuối cùng phải thôi. Dần nói: "Suốt đời tao estimer T.C. tao đau lắm!". Rồi Dần thắc mắc với Hoàng Xuân Tùy về chuyện đi làm phim Điện Biên Phủ và nói: "Cán bộ văn nghệ là con nuôi cán bộ chính trị là con đẻ" - Từ đó mà đi đến khẩu hiệu "Trả văn nghệ về cho văn nghệ" một cách quá khích.

21-2-1955. Từ hôm ở Liên Minh và Phát Diệm về họp liên miên. Các đồng chí bầu mình vào chi ủy. Dần và Nguyễn Anh Chấn không thoải mái. Từ Bích Hoàng nói: "Anarchie totale" (vô chính phủ hoàn toàn). Tạp chí Văn nghệ Quân đội chưa được ra chuẩn bị họp ngành Văn trong quân đội tháng 4.

5-3-1955. Tối qua tranh luận về thơ Tố Hữu ở Cửa Đông anh Nguyễn Chí Thanh tới Hương tới Nguyệt Tú tới anh em đông lắm cả Hồ Dzếnh. Hoàng Yến trình bày vấn đề "Khả năng hiện thực trong thơ Tố Hữu Tố Hữu có tiêu biểu cho thời đại không?". Trần Dần Lê Đạt nói bốc nhất. Hoàng Trung Thông Nguyễn Xuân Sanh ngồi ghi mà không nói gì. Tố Hữu không tới Xuân Diệu không tới.

More...

ĂN TRƯA VỚI NGUYỄN HOA

By NGUYỄN TRỌNG TẠO

NGUYỄN TRỌNG TẠO: Lâu không ăn trưa với Nguyễn Hoa. Trưa nay có việc ghé hội Nhà Văn tôi bảo với Nguyễn Hoa là đói rồi nhưng Nguyễn Hoa vẫn còn bận vùi đầu vào chồng bản thảo cuốn sách dày  "Các nhà văn Việt Nam..." chuẩn bị tái bản có sửa chữa bổ sung để ra mắt trong dịp đại hội tới.

Ghé phòng Chủ tịch Hội Hữu Thỉnh và Đỗ Chu đang ăn nho và trò chuyện vui vẻ. Thêm tôi nữa có vẻ như vui hơn. Chúng tôi đều sinh trong những năm bốn mươi Hữu Thỉnh hơn Đỗ Chu vài tuổi Đỗ Chu hơn tôi ba tuổi đều trở thành nhà văn trong quân đội. Đỗ Chu nổi tiếng sớm nên tôi rất quý. Rồi hình như Đỗ Chu nhớ ra điều gì liền nói với Hữu Thỉnh: "Thơ thằng này được. Sang năm hay vài năm nữa cho nó cái giải Nhà nước". Có thể Đỗ Chu xuất phát từ lòng tốt nhưng cách nói ban phát như vậy khiến tôi khó chịu. Tôi cáu: "Những thứ xa xỉ đó tôi có xin đâu mà gọi là cho; với tôi có cũng tốt không có cũng chẳng sao.  Nhưng tôi không thích bác nói kiểu cha chú ban phát đó. Cái kiểu vỗ đầu vịt ấy bác đừng vỗ vào tôi. Bác phải biết bác là ai và bác cũng phải biết tôi là ai chứ". Sự nổi cáu của tôi khiến Đỗ Chu bất ngờ. Anh quay ra thanh minh giải thích. Nhưng tôi cũng chỉ nói thế rồi chuyển sang chuyện khác. Hữu Thỉnh sau một lúc im lặng bỗng trở nên vui vẻ với câu chuyện vừa đi dự hội nghị các nhà văn Nghệ An Hà Tĩnh về. Vâng anh em nhà văn lâu lâu mới có một cuộc tổ chức gặp mặt không vui sao được.

More...

CON NHÀ THƠ VIẾT VỀ NHÀ THƠ

By NGUYỄN TRỌNG TẠO

NTTNEW: Bạn bè và các nhà nghiên cứu phê bình viết về Du Tử Lê thì nhiều có người viết về anh cả cuốn sách dày (ví dụ cuốn Với Du Tử Lê đời sống trở nên thơ mộng hơn của Nguyễn Đức Tùng 2007) nhưng đây là lần đầu tiên tôi được đọc bài của con gái anh viết về bố. Bài viết của Orchid Lâm Quỳnh đưa tôi về ngôi nhà mảnh vườn và cuộc sống thực của nhà thơ ở Mỹ với những người thân thiết. Một giọng văn thông minh hóm hỉnh và rất đời. Một tình cảm thật ngộ nghĩnh và trìu mến.
Cũng xin nói thêm tôi và Du Tử Lê trước 1975 là lính ở 2 chiến tuyến. 15 năm sau anh từ Mỹ về Việt Nam tìm tôi và chúng tôi chơi với nhau từ đấy tính đến nay cũng đã hai mươi năm nhưng đọc bài viết của con gái anh tôi mới hiểu thêm về con người thật của anh mới đáng yêu làm sao. Cám ơn con gái và cám ơn
dutule.com thật nhiều.

Bố Du Tử Lê Và Không Thể Đời Thường Hơn
Orchid Lâm Quỳnh

Viết về Bố Lê mà lại viết về đời thường là đề tài mà tôi rất muốn viết xuống; vì có quá nhiều điều để ghi lại. Tuy nhiên tôi chỉ xin ghi một số điều chợt đến với tôi mà thôi. 

Bố Lê có rất nhiều phone mỗi ngày. Tôi và mẹ phải nghe giùm bố. Bố rất lười nghe phone. Buồn cười là có 90% người gọi không phân biệt được giọng tôi và mẹ ngoại trừ Bác Bùi Bảo Trúc và các... cô. Tôi không biết có khi nào Bác Trúc đã gọi mẹ tôi là "con" chưa? Nhưng lần nào khi tôi nhắc phone Bác Trúc cũng chắc chắn: "Bé Q. hả?". Không như Bác Đăng Khánh bao giờ cũng rụt rè: "Đây là mẹ hay con?". Hoặc tệ hơn nữa Bác Mai Thảo: "Ai đầu giây đó?" Là sao có phải là không phân biệt được tôi mẹ và bố  nữa à? Tôi không biết mà có muốn biết cũng không còn dịp nữa! Ngày Bác Mai Thảo mất gia đình tôi chắc phải có hàng trăm người gọi phone đến; luôn cả mấy tháng sau đó. 

More...

Ngày giỗ "thi sĩ thật" Trần Dần

By NGUYỄN TRỌNG TẠO

NGUYỄN TRỌNG TẠO: Ngày 25.1.2010 báo Khoa học & Đời sống đăng bài viết này của tôi nhân 13 năm ngày giỗ thi sĩ Trần Dần tôi rất cảm động vì đã lâu tôi mới lại viết về ông. Nhưng chẳng hiểu sao báo lại in sót một câu (được tô màu xanh dưới đây) nay tôi cho đăng lại đây nguyên bài gốc và giới thiệu thêm với bạn đọc bài thơ NGƯỜI PHIÊN DỊCH CHÍNH MÌNH tôi viết trong ngày ông qua đời 17.1.1997. Mời bạn cùng chia sẻ.

Chân dung Trần Dần của Họa sĩ Đinh Quang Tỉnh


Ngày giỗ "thi sĩ thật" Trần Dần

- Tết nay báo Tiền Phong đăng bài "Thi sĩ giả - Thi sĩ  thật" của Trần Dần viết 50 năm trước mà như vừa mới viết hôm qua. Ông bảo đi hỏi vợ mà xưng là thi sĩ thì người ta hết vía người ta nhìn từ cái tóc cái lông mi của anh.
 

>>>Thi sĩ giả - thi sĩ thật

Vậy mà suốt đời ông chỉ lao tâm khổ tứ vì thơ. Rồi cũng hỏi được vợ mà được vợ yêu hết lòng cùng chịu trăm đường cay cực với chồng cho đến khi ông mất cách nay 13 năm. Nhớ thời ông vào Huế ba buổi chiều liền ra ngồi một mình nhìn sông Hương và trở về thu được 3 chữ cho Huế là "Nhân Loại Tím".

More...

37 NĂM TÔI MỚI GẶP THIẾU KHANH

By NGUYỄN TRỌNG TẠO

Tao.ThieKhanh37 NĂM TÔI MỚI GẶP THIẾU KHANH

NGUYỄN TRỌNG TẠO: Khoảng 1973-1974 tôi tình cờ có được tập thơ Trong Cơn Thao Thức của Thiếu Khanh. Tập thơ đã rách bìa và cuối tập thấy ghi in ở Đà Nẵng 1971. Khi đó cuộc chiến tranh đang hồi ác liệt tôi là bộ đội và Thiếu Khanh chắc là "lính Cộng Hòa" - vì thơ anh là thơ của một người lính. Tập thơ của anh hấp dẫn tôi vì sự chân thật đến nghẹt thở của một người lính chiến. Từ chuyện hành quân nổ súng ném bom đến tin vợ sinh con khi ba đang trong trận đánh đều được anh viết chân thật và và lay động tận tâm can. Lúc đó tôi cũng đã làm thơ đã có thơ in báo và đang chuẩn bị in một tập thơ lính. Đọc Thiếu Khanh tôi giật mình khâm phục ước gì viết được những câu thơ gan ruột như anh. Những câu thơ đến giờ tôi còn nhớ:

More...

OK anhbasam.com

By NGUYỄN TRỌNG TẠO

NTTNEW: Từ khi phát hiện ra blog BASAM tôi hơi bị thích vì BASAM sáng trưa chiều tối đã lo giúp tôi cái khoản đọc báo... mạng. Thay vì trước đây phải lướt qua quá nhiều trang web mới tìm được một bài cần đọc thì giờ đây chỉ cần vào BASAM là tôi có thể tìm được những gì tôi muốn tìm. Ở đời có một người hiểu ý mình đã coi như xong huống hồ BASAM không chỉ hiểu ý tôi mà con trào lộng cho tôi thêm tức cười thì người đó còn hơn cả người... hiểu ý mình! Nói có sách mách có BASAM ví dụ để đưa một đường link về trang website quảng cáo có bản đồ Việt Nam mà không có 2 quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa BASAM "chua" thế này:

More...