CÂU CHUYỆN KIỂM DUYỆT

 

NGUYỄN TRỌNG TẠO: Bài trước tôi đã nói về CÂU CHUYỆN BIÊN TẬP như một chia sẻ về cái nghề khó khăn không phải ai cũng làm trọn bổn phận với nghề và không phải ai cũng tường tận để chia sẻ nỗi khó khăn của họ. Một số bạn đọc trên talawas do nôn nóng về thông tin hay quan điểm về sự xuất bản cuốn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU của Nguyễn Đức Tùng nên cứ muốn bài viết về Biên tập lại đi thẳng vào vấn đề Kiểm duyệt (!) quanh cuốn sách này. Đó là một mong muốn tốt nhưng nó ở ngoài bài viết CÂU CHUYỆN BIÊN TẬP của tôi. Thú thực tôi chỉ không phát biểu (phản đối/ủng hộ) về điều gì đó khi mà tôi không thích phát biểu.

Tôi vẫn tiếp tục suy nghĩ của tôi. Và bây giờ là CÂU CHUYỆN KIỂM DUYỆT.


CÂU CHUYỆN KIỂM DUYỆT

Nói kiểm duyệt là nói đến chế độ kiểm duyệt báo chí của các chính quyền với luật lệ của nó. Luật báo chí của Pháp thông qua ngày 29.7.1881 hoặc 30.12.1898 đều có chế độ kiểm duyệt và những luật đó đã chi phối báo chí Việt Năm thời Pháp thuộc. Tuy mỗi giai đoạn có khép nới khác nhau nhưng các Sở kiểm duyệt hay Phòng kiểm duyệt đều có. Vì vậy mà nhiều bài báo bị đục bỏ nhiều số báo hay tờ báo bị thu hồi hoặc cấm. Sau 1954 ở Việt Nam (dân chủ công hòa hay CHXHCN) luật pháp ghi "tự do báo chí" không lập các Sở kiểm duyệt nhưng thực chất vẫn áp dụng chế độ kiểm duyệt cả báo chí lẫn xuất bản. Riêng sắc lệnh báo chí 1956 (*) có nhiều điều cấm kị đồng thời đã thu hẹp báo chí xuất bản về nhà nước quản lý không còn báo và xuất bản tư nhân. Các tờ Nhân Văn và Giai Phẩm bị thu hồi đóng cửa. Ngay cả chế độ Sài Gòn trước 1975 tuy cho ra báo và xuất bản tư nhân nhưng chế độ kiểm duyệt nhiều giai đoạn nặng nề. Thời đó nhà văn Võ Hồng bộc bạch:

"...với chế độ kiểm duyệt hẹp hòi hiện tại có lẽ tôi chỉ còn có cách viết cho trẻ em đọc mà thôi. Viết những cuốn sách đứng đắn khách quan dành cho người lớn thì Sở Phối Hợp Nghệ Thuật không cho in. Bản thảo cuốn Như cánh chim bay đã đệ nạp 4 năm nay đã yêu cầu xét lại nhiều lần mà vẫn ở trong tình trạng "hoãn xét". Mà đó chỉ là một cuốn tiểu thuyết mô tả khách quan những nếp sinh hoạt của dân chúng miền Nam trong thời kỳ kháng chiến (giai đoạn 1946-1949) với những cảnh đi học Bình Dân Học Vụ những cảnh nhập ngũ những cảnh canh gác tàu chiến Pháp những cảnh cơm ghé khoai....".

Và ta hiểu vì sao đến sách nhạc của Trịnh Công Sơn thời đó cũng bị thu hồi.

Nhìn vào bản đồ thế giới về "Tự do báo chí" gần đây thì chỉ có một số nước như Canada Na Uy Thụy Điển... được tô màu xanh lam (màu tự do) còn lại là các màu đậm nhạt khác. Ngay cả Mỹ cũng không được tô màu xanh lam. Còn Trung Quốc và Việt Nam hay một số nước Trung Đông thì màu cực đậm.

Những người viết không ai thích điều đó. Đã "tự do ngôn luận" lại còn bị "kiểm duyệt" thì rõ ràng là mâu thuẫn rồi.

Theo tôi biết thì ở Việt Nam hiện nay cơ quan quản lý báo chí xuất bản thuộc Bộ 4T. Nhưng đứng sau (hay đứng trước) Bộ 4T còn có nhiều cơ quan khác của Đảng của công an. Ngay buổi giao ban báo chí hàng tuần cũng tổ chức tại Ban Tuyên Giáo của Đảng. Theo giõi phát hiện các nội dung "có vấn đề" còn thuộc A25. Càng nhiều "tai mắt" (Đảng ta đó trăm tay nghìn mắt - TH - tay làm thì ít mắt lườm nguýt thì nhiều) thì họ cũng chỉ làm nhiệm vụ của họ thôi. Nhưng cái khó cái phức tạp cái đáng nói nhất là sự thẩm định nội dung tác phẩm để đưa ra những quyết định đúng hay sai khi hành xử với nó theo luật định.

Có khi luật định một đường hành xử một nẻo. Đó là sự lúng túng non kém hay áp đặt của bộ máy cơ chế.

Vì thế mà thu hồi rồi lại phát hành; bắt rồi thả; cấm rồi không cấm. Vân vân và vân vân...

Cái khó là cơ chế giao quyền cho Tổng biên tập và TBT bỗng thành một nhà kiểm duyệt bất đắc dĩ. TBT sợ trên. Biên tập sợ TBT. Tác giả sợ Biên tập... Cứ thế cả nước bỗng trở thành nhà kiểm duyệt lúc nào không hay. Có lẽ nhà văn nhà báo "tự kiểm duyệt" cũng là từ những cái sợ đó mà ra.

Nhưng cũng có lúc họ đã sợ nhầm.

Có 1 tác giả nhờ tôi nói với 1 "người chịu trách nhiệm cao" trong hệ thống hãy xem bộ phim của họ vì bộ phim đã bị Hội đồng duyệt phim hết sợ cái này lại sợ cái khác nên đã không OK cho bộ phim của họ. Nếu chỉ dừng ở Hội đồng duyệt thì bộ phim coi như xếp xó. May sao "người có trách nhiệm cao" đã đến xem và OK. Thế là sáng hôm sau Hội đồng được triệu tập và tất cả nhất trí với "người có trách nhiệm cao" đó. Bộ phim được giữ nguyên dự ngay Liên hoan phim và đoạt giải cao.

Có thể hiểu: Sự kiểm duyệt bị chi phối quá nhiều bởi các nỗi lo sợ... cấp trên. Nó đã thành một thói quen một căn bệnh một thứ dịch bệnh khó chữa.

Nếu chúng ta có Luật kiểm duyệt rõ ràng minh bạch thì tự do ngôn luận mới thông thoáng được. Mọi tờ báo và nhà xuất bản cùng tuân thủ 1 Luật duy nhất về kiểm duyệt thì dù báo chí nhà nước hay báo chí tư nhân đều bình đẳng với nhau trước pháp luật. Khi đó chính báo chí tư nhân sẽ tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh nhất trên thì trường báo chí xuất bản.

Khi đó có thể nói "tự do ngôn luận" "tự do công bố" mà không phải đỏ mặt vì xấu hổ bởi kiểm duyệt.

THÔNG TIN THÊM VỀ THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU:

Tháng 5.2007 anh Nguyễn Đức Tùng bảo tôi anh muốn xuất bản cuốn sách này trong nước. Tôi rất vui và ủng hộ anh đề nghị anh để tôi chuyển bản thảo cho nxb Hội Nhà Văn do anh Trung Trung Đỉnh làm giám đốc. Anh TTĐ là bạn tôi sẵn sàng. Theo tôi biết anh TTĐ giao cho nhà văn Tạ Duy Anh biên tập. Nhà văn TDA là một người cẩn trọng và am hiểu văn chương sâu sắc chính anh cũng có những tác phẩm bị gọi là "có vấn đề". Và cũng có thể gọi anh là một "nhà biên tập mẫn cán". Anh giữ lại tất cả những ý kiến của từng tác giả kể cả người hỏi và người trả lời nhưng cũng cắt đi một số ý "không cần thiết" thậm chí có cả sự thô (thiển) liên quan đến chính trị chính em. Văn bản biên tập đó được chuyển tới anh NĐT và anh NĐT chuyển tới từng tác giả liên quan để sửa chữa trước khi đồng ý cho nxb in sách. Mọi việc đã diễn ra đúng như vậy (trừ một vài tác giả mà nxb chưa đồng ý đưa vào tập này đã thống nhất với NĐT). Bản thảo coi như đã xong nhà biên tập TDA chuyển bản thảo cho nhà văn Nguyễn Khắc Trường là Tổng biên tập (chịu trách nhiệm nội dung) nhưng TDA đã chuyển nhầm bản chưa sửa chữa khiến NKT đọc xong phân vân và đề nghị xem lại. Câu chuyện bị "lình xình từ đó". Cuối cùng thì cơ quan chủ quản của nxb là Hội Nhà Văn đã lập Hội đồng thẩm định. Theo anh TTĐ thì họ đồng ý nhưng bỏ ra bài "Mừng vui còn có hôm nay". Trong lúc anh TTĐ đang tìm cách thương thuyết để giữ lại bài đó thì A25 "mượn" bản thảo về đọc. Theo tôi biết thì người của A25 cũng đã OK. Đùng một cái TĐTĐ được nxb Lao Động công bố ra mắt.

Có một nhóm người bạn đã chuyển bản thảo TĐTĐ tới nxb LĐ tất nhiên là được anh NĐT ủy nhiệm với mục đích là in được trong nước. Theo NĐT thì bản thảo nằm ở nxb HNV quá lâu lại nghe có chuyện lình xình thế sợ không hay cho nxb mà một số người lãnh đạo lại là bạn của anh. Tôi cũng không biết chuyện "bí mật" này. Tuy nhiên trước đó mấy tháng tôi có nói với anh TTĐ và mấy người bạn của NĐT rằng nếu khó quá thì để tôi đưa cho một nxb khác in mẹ nó ra có sao đâu. Nhưng anh TTĐ áy náy muốn in bằng được ở nxb của anh.

Nxb LĐ cũng có Giám đốc Tổng biên tập và Biên tập như nxb HNV còn sự biên tập chắc chắn là khác nhau. Nhưng theo tôi họ cũng "mẫn cán" như anh TDA không kém. Tuy nhiên họ không gặp khó khăn như ở nxb HNV. Thế là cuốn sách đã được ra đời.

Tôi cũng chưa có thì giờ để đối chiếu cuốn sách với bản đầu tiên của nó trên talawas nhưng tôi đã đọc lại một số bài thì thấy các nhà thơ đều phát biểu tự do và sâu sắc. Chắc chắn có sự biện tập đôi chút và bản in ra đã được các tác giả đồng ý cho phép. Những phát biểu của tôi cũng được lược bỏ đôi đoạn ngắn nhưng cũng không quan trọng lắm vì vấn đề cuối cùng là tôi đã nói được ý lớn nhất của mình và nó đã thành sách.

Đây là cuốn sách rất thú vị đối với những người yêu thơ thích nghiên cứu về thơ và các nhà thơ Việt nam. Đây là tiếng nói của những nhà thơ cùng thế hệ đi qua chiến tranh đầy đau thương khốc liệt cả hai chiến tuyến nhưng cùng đồng hành trên con đường thơ và tình yêu dân tộc mình.

11.12.2009

Nguyễn Trọng tạo

 

__________

(*)Để quyền tự do ngôn luận trên báo chí được sử dụng một cách đúng đắn báo chí phải tuân theo những điều sau đây:

a) Không được tuyên truyền chống pháp luật của Nhà nước. Không được cổ động nhân dân không thi hành hoặc chống lại những luật lệ và những đường lối chính sách của Nhà nước. Không được viết bài có tính chất chống lại chế độ dân chủ nhân dân chống lại chính quyền nhân dân chia rẽ nhân dân và chính quyền nhân dân và bộ đội. Không được gây ra những dư luận hoặc những hành động có hại cho an ninh trật tự của xã hội.

b) Không được tuyên truyền phá hoại sự nghiệp củng cố hoà bình thực hiện thống nhất hoàn thành độc lập và dân chủ của nước Việt Nam làm giảm sút tinh thần đoàn kết ý chí phấn đấu của nhân dân và bộ đội.

c) Không được tuyên truyền chia rẽ dân tộc gây thù hằn giữa nhân dân các nước làm tổn hại tình hữu nghị giữa nhân dân nước ta với nhân dân các nước bạn không được tuyên truyền cho chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi không được tuyên truyền cho chủ nghĩa đế quốc không được tuyên truyền chiến tranh.

d) Không được tiết lộ bí mật quốc gia như: những bí mật quốc phòng những hội nghị cơ mật chưa có công bố chính thức của cơ quan có trách nhiệm những vụ án đang điều tra chưa xét xử những bản án mà Toà án không cho phép công bố những tài liệu số liệu và những cơ sở kiến thiết về kinh tế tài chính mà Uỷ ban kế hoạch Nhà nước hoặc các cơ quan có thẩm quyền chưa công bố.

e) Không được tuyên truyền dâm ô trụy lạc đồi bại.


Điều 12: Không được phát hành và in lại những báo chí mà cơ quan chính quyền đã có quyết định thu hồi (...)

(SẮC LỆNH SỐ 282-SL NGÀY 14 THÁNG 12 NĂM 1956)

 

Emmly

Brnacilile for free;

Brnacilile for free; your parents must be a sweetheart and a certified genius. http://jumkmshl.com [url=http://nyzkhwgtmni.com]nyzkhwgtmni[/url] [link=http://fcvhacsswl.com]fcvhacsswl[/link]

Rose

Why does this have t

Why does this have to be the ONLY reblilae source? Oh well, gj!

Nguyễn Hồng Khoái

KÍnh Bác Tạo
Niều bài "Lưu hành nội bộ " mà còn có những lề
" ngang " đọc sướng cái lỗ nhĩ cấm rồi lại in nhiều tỷ như :
- Bí ẩn của vốn tác giả Hecnando de soto ngwpowif dịch tiến sỹ Nguỹen Quang A
- Mao Trạch Đông ngàn năm công tộitacs giả Tân Tử Lăng Thông Tấn xã Việt Nam án hành
Thế mới biết Việt nam chẳng có cái lề nào cả

ngodinhmien

Anh Nguyen Trong Tao

@ Anh nguyentrongtao!

Anh Tạo!
Tôi vào lại nhà thăm anh. Thấy comment anh HĐQ. Xin phép anh Tạo. Anh Quang ơi! Tôi thật tình rất cảm ơn anh vì sự nhiệt tình. Tôi tâm sự với anh Tạo về việc "từ chối". Anh Tạo nhắc lại là "trả lại" có thể anh Tạo vô tình thôi. Anh Quang thông cảm!
Có dịp gặp nhau nói chuyện nhiều! Việc in sách là lớn mà nhỏ thậm chí là rất nhỏ...
Chúc anh Tạo luôn là anh Nguyễn Trọng Tạo và anh Hoàng Đình Quang cứ là Hoàng Đình Quang!

Hoàng Đình Quang

Gửi anh Nguyễn Trọng Tạo.
Rất thán phục anh có những lời bàn sát sườn.
Tôi xin được comment mấy lời ở đây.
1- Về cuốn sách của Nguyễn Đức Tùng.
Nghe bên ngoài ghê gớm thế nhưng hoá ra nó chỉ thế này:
TDA đã chuyển nhầm bản chưa sửa chữa khiến NKT đọc xong phân vân và đề nghị xem lại.
Theo tôi biết ngày nào ông Anh với ông Trường chả gặp nhau họ ngồi chung trên tầng 2 (lầu 1) ở trụ sở nhà xuất bản.
Mặc dù cơ quan Cục xuất bản khá rắc rối nhưng tôi nghĩ trường hợp này họ sáng suốt. Theo thông lệ hiện nay CXB là nơi duy nhất có quyền cấp mã số cho xuất bản phẩm. Nếu họ "làm khó" NXB HNV thì sao họ lại cấp cho NXB Lao động được?
2- Hiện nay ta không có Cơ quan kiểm duyệt nhưng thực chất mỗi nhà XB đều có chức năng kiểm duyệt. Biên tập viên chính là sen đầm trong lĩnh vực này. Họ chính là "hai trong một". Không nên ngạc nhiên hoặc suy diễn. Tôi cũng đang làm việc ấy.
3- Đối với báo chí cái gì in ra là tiếng nói của Báo của TBT báo. Còn với NXB thì không. Nó là tiếng nói của tác giả. Cho nên biên tập ở hai cơ qua này cũng khác nhau. Ở NXB là kiểm duyệt còn ở báo là DUYỆT!
4- Đối với NXB chúng tôi thường xuyên nhận được bản thảo yêu cầu cấp giấy phép để tác giả hoặc đại diện tác giả xuất bản. Nhưng "tác giả sáng tác" khác hẳn với "tác giả viết báo". Khác ở chỗ là "nhà báo" nhất định phải có một trình độ nào đó về nghiệp vụ báo chí còn "nhà văn nhà thơ" hiện nay ai cũng làm được. Vì thế nhiều người hô hoán lên rằng: nhà thơ nhiều quá loạn thi nhân! Có những nhà văn nhà thơ đem bản thảo đến chúng tôi giục giã tôi bảo "để tôi đọc đã tập này yếu quá" họ nói: "Có gì đâu miễn là không sai phạm chính trị là được". Nghe có phải đúng giọng điệu nhà thơ chưa?
Tôi lại nhận được bản thảo tập ký của tác giả nọ thấy tôi (đúng ra là thấy tên tôi) ông giả lả: "Xin anh đọc hộ chỗ nào chưa phải anh cứ cắt đi cho". Được lời tôi cắt 1 số đoạn. Đùng đùng ông ta nổi giận. Mà tôi căt đoạn nào nhỉ? Tôi cắt bỏ những đoạn tác giả nói xấu Tố Hữu là "Thơ TH có ra gì đâu" "TH chỉ là con vẹt" "Khi có thơ Nhân văn GP thì thơ TH vứt đi"... vân vân...
Tôi nói: Không nên lợi dụng 1 bài ký con con mà nói xấu người ta. Nếu anh tâm huyết anh làm một công trình nghiên cứu có luận cứ chứng minh rõ ràng tôi sẽ tâm phục khẩu phục anh sẽ cấp giấy phép ngay... Anh có làm được không?
Còn lâu!
Trên đây có cái comm của anh Ngô Đình Miên anh nói thơ anh gửi đi 2 NXB đều trả lại. Vậy có phải là tập tôi đang giữ của anh không? Tôi chưa trả lại anh mà đang nghĩ cách trả lời anh. Rất khó để trả lời tác giả tập thơ có tên là "Ựm... bo...ò!".
Trao đổi với tác giả tôi luôn là "2 trong 1". Kiểm duyệt thì dễ rồi. Anh viết gì thì tôi biết ngay. Nhưng biên tập thì quá khó. Bảo nó dở thì phật lòng. Với lại nó dở (hoặc hay) thì tác giả chịu (hoặc hưởng) chứ NXB có chịu (hưởng) đâu? Chị Hoàng Phương Nhâm có dẫn ra những câu thơ đã in của tác giả nào đó tôi thấy còn khá hơn rất nhiều so với những bài thơ chúng tôi đã cho in ra.
Khi in thơ có người còn in kèm vô số nhạc phổ thơ mình. Cũng là tốt. Nhưng có những bài nhạc cả lời và nhạc quá kém. Tôi khuyên "nên bỏ ra" cho đỡ tốn giấy thì tác giả trừng mắt lên với tôi: "Anh không là nhạc sĩ anh biết gì?". Vì thế bất đắc dĩ tôi cũng thử làm vài ca khúc để "trừng mắt lại" các nhà thơ yêu nhạc.
Cám ơn anh Nguyễn Trọng Tạo đã tung hoành trên nhiều lĩnh vực.

ngodinhmien

Anh Nguyễn Trọng Tạo

@ Anh Nguyễn Trọng Tạo kính mến!

Cảm ơn anh Tạo đã có sự chia sẻ thẳng thắn về việc riêng của tôi nhất là ý "nhờ một người nào có trình độ thẩm định tốt đọc và cho ý kiến riêng thẳng thắn". Nhân ý của anh tôi xin được mạo muội. Mặc dù chưa được quen anh nhưng tiếng tài hoa của anh nhất là sự thẳng thắn trung thực thì "ai cũng biết". Không biết tôi có được vinh dự nhờ anh đọc giúp tập thơ (như tôi đã gởi cho NXB) và cho ý kiến thẳng thắn được không? Nếu được anh cho tôi xin địa chỉ mail tôi sẽ gửi tập thơ đến anh. Cảm ơn anh! Chúc anh khỏe và nhiều sáng tạo!
(Anh có thể trả lời qua địa chỉ mail của tôi: ngolebth@gmail.com)

Tôn Thất Thái Dương

Kẹt quá

Trên talawas vừa có phản hồi của ông Vũ Quang Khải.

Vũ Quang Khải nói:
13/12/2009 lúc 7:48 sáng

Xin ông Nguyễn Trọng Tạo đọc bài ““Thơ đến từ đâu”: Biên tập hay kiểm duyệt?” của thi sĩ Thận Nhiên

http://www.talawas.org/?p=15134

Rồi ráng mà gỡ cho các đồng chí biên tập nhé. Kẹt quá.

nttnew

@ gửi anh Ngô Đình Miên

Xin chia sẻ với anh về tập thơ sắp in nhưng bị 2 nxb trả lại bản thảo.
Trước hết họ cũng đã đọc của anh và suy nghĩ để tới quyết định trả. Có lẽ cũng nên cám ơn họ.
Theo tôi anh nên xem lại hoặc nhờ một người nào có trình độ thẩm định tốt đọc và cho ý kiến riêng thẳng thắn. Từ đó anh có thể suy xét thêm.
Khi chọn thơ để in thành tập nó khác vớiviệc tập hợp bản thảo anh ạ.
Tuy nhiên nếu thơ anh tâm đắc cả thì anh hãy yên tâm rồi sẽ con mắt xanh của 1 nxb nào đấy nhận ra.

ngodinhmien

Anh Tạo

@ Anh Tạo!

Bài anh viết cân phân lắm. Chuyện kiểm duyệt và tự do ngôn luận là chuyện dài nhiều kì vắt qua nhiều thế kỉ chưa đến hồi kết. Ở ta tôi thấy cũng khó quá. Tôi có tập thơ muốn xuất bản cuối năm nay (theo diện tự in tự phát hành chỉ xin giấy phép) nhưng lần lượt cả 2 NXB đều từ chối. Tôi biết cái khó của NXB (trách nhiệm chính trị mà) nhưng hơi buồn (vì chung ở ta). Có lẽ tôi chỉ xin in thơ "vô thưởng vô phạt" thôi cho nó dễ. Nói với anh Tạo ở đây cho nhẹ lòng một chút. Anh thông cảm!
Chúc anh khỏe và sáng tạo!