"Thời đất nước gian lao" và một giải thưởng thơ gian lao

"Thời đất nước gian lao" và một giải thưởng thơ gian lao

Nguyễn Việt Chiến Việt Phương Nguyễn Trọng Tạo

Hôm nay Tạp chí Văn Nghệ Quân Đội trao giải thưởng Cuộc thi thơ 2008 -2009 nhưng nhà thơ Nguyễn Việt Chiến đã phải "tự rút" khỏi giải B vì có ý kiến không đồng tình dội từ trên Hội đồng lý luận VHNT trung ương xuống Ban tổ chức cuộc thi. Cuộc thi này kết quả đã công bố trước ngày trao giải khá lâu nên nó mới có sự dội lên dội xuống không chỉ của Hội đồng lý luận mà còn có bài viết của nhà thơ Trần Mạnh Hảo chê những bài giải A của Nguyễn Linh Khiếu và Nguyễn Thanh Mừng là "thơ dở lên ngôi". Thế thì có thể nói giải thưởng cuộc thi thơ 2008 -2009 của tạp chí VNQĐ là "một giải thưởng thơ gian lao".

Theo tôi biết thì những bài thơ được giải cao đều hướng vào đề tài người lính và Tổ quốc. Đó là ý thức chính trị của ban tổ chức và ban giám khảo. Nếu nói về "ý thức chính trị" thì họ đáng được cấp trên biểu dương mới đúng. Nhưng ngược lại họ đã bị cấp trên chỉ trích về bài thơ hay nhất giải thưởng (theo tôi) là bài "Thời đất nước gian lao" của Nguyễn Việt Chiến. Nếu ai đã từng qua chiến tranh ác liệt thời chống Mỹ mà đọc bài thơ này chắc không cầm nổi nước mắt. Đây là một bài thơ khóc những người lính nằm lại dọc chiến trường đồng đội khóc đồng đội người sống khóc người hi sinh người dân khóc Tổ quốc. Những tiếng khóc ấy không chỉ bằng nước mắt mà khóc bằng máu của người lính trận.

Những người lính hiền lành như hươu nai phải cầm súng trong cuộc chiến tranh vệ quốc. Họ cầm súng là vì họ yêu nước. Nhưng đạn bom cuộc chiến thì luôn săn đuổi họ. Chính vì sự ác liệt dữ dằn của cuộc chiến nên dù ngã xuống dù đôi khi chiến bại hay trở về chiến thắng họ mới là người dũng cảm được tôn vinh anh hùng hay liệt sĩ. Nhìn lại sự thật chiến tranh là một cái nhìn mãi mãi cần cho các thế hệ sau. Nguyễn Việt Chiến và nhiều nhà thơ khác vẫn đang hướng tới cái nhìn đó.

Họ đã ngủ cả rồi
những người lính bị chiến tranh săn đuổi
họ nằm mơ gặp lại bầy hươu
gác sừng lên người bạn vô danh
trên cánh rừng đã chết


Vâng nhiều cánh rừng trong chiến tranh đã chết vì chất độc hóa học. Những người lính không thể nói là không ám ảnh về cái chết. Nhưng họ lại sẵn sàng hi sinh cho lý tưởng mà họ mơ ước. Vì thế những người sống luôn nghĩ tới họ. Ngay với cả những người lính bại trận đã nằm xuống sa trường hay kéo cờ trắng đầu hàng thì những người chiến thắng cũng phải cám ơn họ. Tôi nhớ sâu sắc một câu thơ của
Walt Whitman đã từng viết về điều này:


Hãy nổi kèn lên chào những người chiến thắng trở về

Hãy nổi kèn lên chúc mừng những người lính chết chìm dưới đáy biển sâu.


Đúng vậy không có kẻ chiến bại thì làm sao có kẻ chiến thắng?

Nguyễn Việt Chiến đã có đôi mắt nhân văn ấy khi nhìn lại cuộc chiến:


hoà bình dưới mưa phùn
được đắp bằng cỏ non và nước mắt


Nhiều câu thơ của anh làm rơi nước mắt vì nó yêu thương những thân phận "con ong cái kiến" bé nhỏ mà lại giám hiến dâng cho việc lớn:


ba mươi sáu dẻo xường sườn
réo rắt tấu lên bản đàn tam thập lục
người gẩy đàn thì đau đớn
mà bản nhạc viết cho đàn lại reo vui

Đau đớn và reo vui đặt cạnh nhau làm người đọc nhói lòng khi nghĩ về thân phận. Vì thế sự hi sinh mới được nhìn nhận có cả vinh quang lẫn cay đắng. Đôi khi chũng ta thích rao giảng các "cặp phạm trù" này nọ nhưng chính ta lại quên mất rằng không có tờ giấy nào một mặt. Cuộc sống luôn hai mặt cũng như tấm huân chương hai mặt vậy thôi tại sao ta không giám nhìn vào cái mặt xù xì của nó?

Đọc bài thơ của "Thời đất nước gian lao" tôi cảm nhận về một quá khứ nhiều đau thương tôi nhớ "Nỗi buồn chiến tranh" của Bảo Ninh tôi nhớ những người mẹ phát điên vì nhận được giấy báo tử con mình tôi nhớ những nghĩa trang còn nhiều mộ gió không có hài cốt những đồng đội của tôi và tôi nhớ vì sao chúng ta thắng trận...


Không thể nói đây là một bài thơ sai lệch về người lính sai lệch về chiến tranh. Chỉ có những kẻ coi cái chết của người lính của đồng đội như rơm rác lót bậc cho mình leo cao thì mới có cái tâm lý bội ơn như thế. Họ khác xa cái ý nghĩ gần dân của Nguyễn Việt Chiến:


đất nước tôi những người nằm trong đất
chất phác như bùn hồn nhiên như cỏ

Cát bụi lại trở về cát bụi. Cỏ mãi bất diệt. Bùn và Cỏ là anh là tôi là nhân dân và cũng chính là Tổ quốc muôn đời.


Bài thơ không mới về ngôn ngữ và thủ pháp nghệ thuật nhưng tiếng khóc thì khởi phát từ tâm can từ sự biết nên tự nó đã là tiếng nói của văn chương nghệ thuật.


Một giải thưởng thơ mà thiên về chính trị quá theo tôi là không nên vì tự thơ hay nó đã mang ý nghĩa chính trị rồi. Vì chính trị đích thực thì không thể giả khóc. Chính trị phải thực sự khóc cười cùng nhân dân cùng nhân loại. Thời nay mà chính trị còn áp đặt vào nghệ thuật thì thật lạc hậu và chỉ làm cho nghệ thuật nghèo đi méo mó đi mà thôi. Chính vì sự áp đặt chính trị vào việc chấm giải đã làm cho giải thưởng thơ của tạp chí VNQĐ lại vướng vào vòng luẩn quẩn vừa bị dưới dội lên vừa bị trên giáng xuống.


Than ôi giải thưởng còn gian lao đất nước cũng còn gian lao lắm lắm!!!




Thời đất nước gian lao
     


Nguyễn Việt Chiến


Chúng đã ngủ cả rồi
những con hươu bị bóng đêm săn đuổi
chúng đang gác cặp sừng lên vầng trăng cuối tháng
rồi nằm mơ về một cánh rừng
không có thuốc đạn và súng săn


Họ đã ngủ cả rồi
những người lính bị chiến tranh săn đuổi
họ nằm mơ gặp lại bầy hươu
gác sừng lên người bạn vô danh
trên cánh rừng đã chết

Chỉ còn lại vầng trăng và giấc ngủ
chỉ còn lại dấu vết cuối cùng của bầy hươu bị săn đuổi
chỉ còn lại câu thơ thầm lặng
về những người đã ra đi
 
Chỉ còn lại những gì không còn lại
bởi người  đau đớn nhất sau chiến tranh
không ai khác ngoài mẹ của chúng ta
những đứa con không trở về
hoà bình dưới mưa phùn
được đắp bằng cỏ non và nước mắt
 
  *
*   *

Đêm đêm
những người con ngỡ đã đi thật xa
đang lặng lẽ trở về
họ lẫn vào gió vào sương đêm
không cần an ủi
họ chẳng ồn ào như lời ca sôi sục ngày ra đi
 
Họ còn nguyên tuổi trẻ
những người lính chưa tiêu phí một xu mơ ước
chưa tiêu hoài một đồng thanh xuân
 

Họ trở về tìm lại
trang sách học trò đêm đêm còn thao thức
trên  cánh đồng tiếng Việt ngàn năm
 
Mẹ lại thấy chúng con về
như cánh cò tuổi thơ lưu lạc
đã bao ngày phải xa rời thôn ổ yêu thương
chúng con trở về tìm lại
giọt nước mắt xót xa và đắng cay của mẹ
 
Một bên là núi sông ngăn cách
còn bên kia là bóng đêm chiến tranh
vẫn biết đạn bom không có mắt
vẫn biết hận thù không thể phân biệt nổi
đâu là hoa sen và đâu là bùn tối
nhưng các anh vẫn phải ra đi
 
Các anh phải ra đi
lời ru chùa Tây Phương
những La Hán mặt buồn
người thợ mộc xứ Đoài
lấy thân xác hom hem của mình làm mẫu vẽ
ba mươi sáu dẻo xường sườn
réo rắt tấu lên bản đàn tam thập lục
người gẩy đàn thì đau đớn
mà bản nhạc viết cho đàn lại reo vui
 
  *
*   *

Mẹ đã sống dưới mưa phùn ảm đạm
những ngày dài nghèo đói quắt quay
Mẹ thiếu sữa sinh đứa con thiếu tháng
Tổ quốc xanh xaoTổ quốc hao gầy
 
Mẹ có mặt trong dòng người nhẫn nại
lặng lẽ xếp hàng từ mờ sớm tới đêm hôm
Mẹ lần hồi thời cơm tem gạo phiếu
nuôi lớn những người con
rồi gửi tới chiến trường
 
Mẹ đã khóc lúc rời ga Hàng Cỏ
những đoàn tầu hun hút tuổi hai mươi
một thế hệ hồn nhiên không biết chết
chưa từng yêu khi gục ngã cuối trời

Mẹ ở lại với sông Hồng tần tảo
áo phù sa lam lũ tháng ngày
câu quan họ cất trong bồ thóc cũ
sông Cầu trôi như một tiếng thở dài...
 
  *
*   *
 

Tàu xuyên đêm
tiếng gió xé bánh xe lăn quần quật
đêm nay họ trở lại một thời gian lao
đường vào Nam hun hút những chuyến tầu
máu rất đỏ tuổi hai mươi nằm lại
câu hát bảo:
tuổi hai mươi những người đi trẻ mãi
câu thơ bảo:
đất nước hình cánh võng mẹ ru ta

Và ở hai đầu đêm võng mắc dọc rừng già
trăng cũng sốt rét rừng như ta sốt
trăng mất máu như bạn ta thủa trước
dọc cánh rừng na-pan
 
Sông Thạch Hãn
nước mùa này còn ấm
và các anh trong suốt
những người hy sinh thời gian lao
 
Mây Quảng Trị
mùa này vẫn một mầu huệ trắng
trên Cổ Thành
như  ngày các anh ngã xuống
những người hy sinh thời gian lao
 
Và mưa gió Trường Sơn
mùa này vẫn tắm gội
những người con nằm lại
thời đất nước gian lao
 
 
Những cánh rừngcuối thu ngủ dưới mưa phùn
đất nước tôi những người nằm trong đất
chất phác như bùn hồn nhiên như cỏ
buồn đau không còn thở than
 
Những ngọn sóng đất đai lưu giữ mọi thăng trầm
người chép sử ngàn năm là bùn đất
kiên trì và nhẫn nại
máu của người là mực viết thời gian.
   

batinh

thư

Tết Ngày thơ Việt Nam năm Kỷ Sửu thơ của Viêt Chiến được chọn thả lên bầu trời Hà Nội cùng với thơ của 50 nhà thơ Việt Nam. Cứ tưởng Chiến sẽ được hưởng những gì mà Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến đương nhiên được hưởng. Nhưng với giải thưởng này hóa ra vẫn không phải thế. Thật buồn lắm THAY!

Đinh Quang Tỉnh

batinh

Thư chia sẻ

Hiệp Gà bảo anh nhớ như in cái hôm bị đưa hình lên báo trong trang phục quần soọc áo kẻ đỏ ở Công an phường anh cũng không trách các anh Công an bởi trong cái rủi có cái may nhờ thế mà anh cai được ma túy. 17 tháng trong trại không phải là dài nhưng quá đủ để anh thấm thía sai lầm và ngộ ra được nhiều điều quý giá
Bạn tốt chỉ nhận ra nhau trong lúc hoạn nạn còn bình thường cà phê cà pháo ăn uống nhậu nhẹt bắt tay bắt chân loạn hết cả lên nhưng khi có chuyện thì lủi hết đám ấy chỉ đáng gọi là bè. Giờ thì Hiệp là cộng tác viên đặc biệt của anh “Trung béo” (NSƯT Chí Trung) một người anh luôn dang tay che chở cho Hiệp kể cả khi anh sơ sẩy lẫn bao dung đón Hiệp về ngôi nhà cười do anh dựng lên. Những người bạn thân thiết giúp Hiệp sắp xếp lại cuộc sống - không dễ dàng đối với một kẻ vừa ra trại nhưng không phải là không thể làm được nếu như Hiệp quyết tâm.
Hiệp gã ra trại là được diễn ngay; Thậm chí anh được giao những vai gây “Sốc” trong chương trình tường thuật trực tiếp. Anh diễn tốt ai cũng quý mến Hiệp Gà. Tôi bắt gặp những nụ cười thật sảng khoái của những vị quan chức hàm Bộ trưởng khi xem Hiệp diễn…các ông ấy thật độ lượng.
Còn Nguyễn Việt Chiến khì khốn khổ hơn.
Vào năm 2007 nhạc sĩ Việt Hùng đã đạo gần như y nguyên 4 trong số 5 khổ thơ bài thơ "Mưa tháng Giêng" trong bài thơ của ông. Ông đã phản đối yêu cầu xin lỗi và bỏ bài hát Mưa tháng giêng ra khỏi website của Hội Nhạc sĩ Việt Nam yêu cầu ca sĩ Trần Thu Hà ngừng biểu diễn bài hát "Mưa tháng giêng" ở các sân khấu trong và ngoài nước ngừng phát hành album Hà Trần 98-03 và bồi thường tác quyền cho tác giả bài thơ. Nhạc sĩ Việt Hùng đã giải thích rằng chỉ là do quên tên tác giả.
Vào tháng 5 năm 2008 Nguyễn Việt Chiến bị bắt tạm giam vì hành vi "Lợi dụng chức vụ quyền hạn khi thi hành công vụ" liên quan đến việc thông tin về vụ án PMU18.
Vào ngày 15 tháng 10 năm 2008 Hội đồng xét xử - Tòa án Nhân dân Tối cao Hà Nội đã tuyên phạt Nguyễn Việt Chiến 2 năm tù giam vì tội "lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước quyền lợi ích hợp pháp của tổ chức công dân.
Do “thành tích cải tạo tốt ăn năn hối cải và hợp tác” ngày 15 tháng 01 năm 2009 ông đã được đặc xá trước Tết nguyên đán Kỷ Sửu sau tám tháng thụ hình án tù giam.
Tết Ngày thơ Việt Nam năm Kỷ Sửu thơ của Viêt Chiến được chọn thả lên bầu trời Hà Nội cùng với thơ của 50 nhà thơ Việt Nam. Cứ tưởng Chiến sẽ được hưởng những gì mà Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến đương nhiên được hưởng. Nhưng với giải thưởng này hóa ra vẫn không phải thế. Thật buồn lắm sao!

Đinh Quang Tỉnh

Lê Duy Ánh

Tạp chí Văn Nghệ Quân Đội lừng danh một thời nhưng nay xem ra đuối quá nên rất ít người muốn xem. Lần này mọi người hí hửng tưởng việc trao giải B cho “Thời đất nước gian lao” cuả Nguyễn Việt Chiến cũng đánh dấu cái nhìn mới thoáng chứ không còn cực đoan cổ hủ nữa… khiến bà con khắp nơi mừng và nghĩ rằng tạp chí VNQĐ từ nay đang “hồi sinh” trở lại!

Không ngờ đã xẩy ra chuyện nhà thơ đoạt giải (cực chẳng đã) phải xin rút lui không nhận giải. Thơ hay mà để người ta phải từ chối nhận giải thưởng thì dù với bất cứ lý do nào VNQĐ cũng hèn. Không còn xứng đáng là “bà đỡ” nhân hậu cho thơ nói riêng cho cái tâm hướng thiện cho cái hay cái đẹp cuả cuộc sống (nói chung) nữa. Thiết nghĩ sau sự kiện này tạp chí VNQĐ nên tuyên bố “hoàn thành nhiệm vụ” (nghỉ hưu) đi cho khoẻ. Làm vậy chí ít cũng vớt vát lại chút ít hào quang cuả một thuở oanh liệt đã qua. Nếu cứ cố vị mãi như hiện tại có khác nào “ăn mày dĩ vãng” và là gánh nặng cho tiền đóng thuế cuả nhân dân để nuôi báo cô những cỗ máy han gỉ…chả cần thiết gì cho đời nưã…

bana

Một cái giá đắt ! họ đã ngủ cả rồi!và những người còn lại có thức chăng?

Vân Hiền

gửi binhdinhonlinewordpress

Cái thằng Anh Xứng dấu mặt
Binhdinhwordpressonline
Làm thơ bôi nhọ Bình Định
Thù vặt làm thơ trét trây

Khôn hồn đưa ra tên thật
Đừng nên núp xó càm ràm
Dùng nhiều những từ thô tục
Blog chửi rủa nói xàm

Ngọng lưỡi

Tôi vừa mới nghe nói về một bài văn “lạ”. Đầu bài yêu cầu nêu suy nghĩ về vai trò của gia đình… Tác giả của bài văn đã tuyệt vọng khi chỉ ra cuộc sống đầy giả dối ai cũng đóng kịch từ gia đình ra xã hội. Chính tác giả cũng phải giả giối để vừa lòng bố mẹ thầy cô. Chỉ có trong thế giới ảo tác giả mới có được sống thật với chính mình… Và cô giáo chấm bài văn “lạ” này đã phê một đoạn khá dài những lời động viên đại ý rằng hãy cố gắng suy nghĩ và tìm ra những nét tươi đẹp của cuộc sống và ãy lạc quan về tương lai…
Chăc chắn cô giáo luôn tôn trọng và lo lắng nhiều cho học trò của mình nên mới phê những lời như vậy. Nhưng có ai biết cô giáo nghĩ đã nghĩ gì sau lời phê đó có ai thừa nhận những gian lao của cô khi đọc bài văn đó. Những ai sẽ thừa nhận “giải thưởng thơ gian lao” mà NTT đã gan lao đề xuất

Hoangquang

Nhìn ảnh ba Anh đứng cạnh nhau thấy yên lòng.

baythi

Vađan mà tham dự giải nhỉ!

Hoàng Liêm

Răng lại rứa

Dù không nhận dù chẳng trao
Mần răng ra rứa cho xao lòng người?
Văn chương thơ phú thế thôi
Biết răng ý tứ người ngồi bên trên?

mocchau

góp ý

Giờ mới thấy ô. Chiến cười.Nhẹ cả người.